İmalat sanayi performansında en hızlı ve güvenilir referans kabul edilen İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketi Mart ayında kötü sinyaller verdi. İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI anketi martta 47,9’a gerileyerek son beş ayın en düşük seviyesinde gerçekleşti. Bu düşüşte ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş etkili oldu.
Bu ankette 50 eşik değer olarak kabul ediliyor. 50,0’nin üzerinde ölçülen tüm rakamlar sektörde iyileşmeye işaret ediyor. Ölçümleme yapılan 10 sektörün tamamında Mart ayındaki veriler 50’nin altında kaldı ve imalat sektörünün savaşında etkisiyle tüm sektörlerde üretimde frene bastığı tescillendi.
10 sektörde de 50’in altında kalma en son 2025 yılı temmuz ayında görülmüştü. Böylelikle imalat tarafında 8 ay sonra dibe vuruldu.
Mart ayında 2 sektörde istihdam artarken, 8 sektörde istihdam düştü
Üretim ve yeni siparişlerdeki azalma istihdama da olumsuz yansıdı. Mart ayında çalışan sayısı elektrikli ve elektronik ürünler ile makine ve metal ürünleri sektörlerinde artarken, diğer tüm sektörlerde istihdam azaldı.İmalat sektörlerindeki kesintisiz yavaşlama eğilimi iki yıla ulaşırken, ABD ve İsrail’in İran’a açtığı savaş kötü tablonun üzerine mum dikti. Savaşın hem toplam yeni siparişlerde hem de yeni ihracat siparişlerinde yavaşlamayı derinleştirdiği ortaya çıktı.
İhracata etkileri 3 ay sonra görülmeye başlayacak
İhracatta bazı sektörler 3 ay sonrasına sipariş alırken, yıllık hatta daha uzun süreli terminlerle çalışan sektörler çok fazla. Siparişlerdeki bu yavaşlamanın önümüzdeki 3 ay ve sonrasında ihracat rakamlarına olumsuz yansımaları görülebilir. Savaş uzadığı takdirde Türkiye 2026 yılı sonu için belirlediği 282 milyar dolarlık mal ihracatı hedefinin uzağında kalabilir.
Kimyasal, plastik ve kauçuk ürünler sektörü ayakta kalan tek sektör
Yeni ihracat siparişleri de tüm sektörlerde düşüş sergiledi. Mart ayında üretim hacmini artıran tek sektör kimyasal, plastik ve kauçuk ürünler oldu. En keskin ivme kaybının gözlemlendiği sektör, yeni siparişlerin Nisan 2020’den bu yana en yüksek oranda azaldığı kara ve deniz taşıtları oldu. En hafif bozulma ise kimyasal, plastik ve kauçuk sektöründe gerçekleşti. Bazı firmalar mevcut durumu Orta Doğu’daki savaşın yol açtığı belirsizliğin piyasa talebi üzerindeki etkilerine bağlarken, fiyatlardaki yükselişin de yeni siparişlerdeki yavaşlamada etkili olduğu ankette dillendirilen bir başka neden oldu.
Talepteki zayıflık ve fiyat baskıları, imalat sanayi üretiminde yavaşlamanın devam etmesine neden oldu. Üretimdeki düşüş 2025 Kasım ayından bu yana en yüksek oranda gerçekleşti. Bu tabloya Orta Doğu’daki savaş ve buna bağlı olarak navlun, yakıt ve petrol maliyetlerinde yaşanan artışlar zemin hazırladı. Bunların sonucu olarak, girdi maliyetlerinde son 23 ayın, nihai ürün fiyatlarında ise son 25 ayın en hızlı artışı gözlendi. Savaşın bir diğer etkisi de malzeme yetersizliği ve taşımacılıktaki aksamalar nedeniyle tedarikçilerin teslim sürelerinin uzaması oldu.
İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketi teslimat sürelerinde Ağustos 2024’ten bu yana en belirgin artışa işaret ederken, yeni siparişlerin yavaşlaması ve üretim gereksinimlerinin azalmasıyla birlikte, Türk imalatçıları istihdamı son altı ayın en yüksek oranında azalttı. Satın alma faaliyetleri ile stok seviyelerinde de düşüşler yaşandı.
Şubat ayı PMI anketi imalat koşullarının iyileşme patikasına girdiğini gösterir sinyaller vermişken, Türk imalat sektörü mart ayında bir miktar ivme kaybı yaşadı. Sektördeki yavaşlamanın ilk çeyrek sonunda belirginleşmesi büyük ölçüde Orta Doğu’daki savaştan kaynaklandı. Savaş, başta yakıt ve petrol olmak üzere girdi maliyetlerini artırırken, tedarik zincirlerinde de aksamalara neden oldu. Savaşın uzaması tabloyu daha da ağırlaştırabilir.
Yeni ihracat siparişleri tüm sektörlerde düşüş eğilimine girerken üretimde en sert daralma ise ağaç ve kâğıt ürünleri sektöründe yaşandı.
Martta üretimin arttığı tek faaliyet kolu olmasına rağmen, kimyasal plastik ve kauçuk ürünler sektöründe enflasyonist baskılar belirgin şekilde yoğunlaştı ve rapor kapsamındaki on sektör arasında en belirgin düzeyde gerçekleşti.
Orta Doğu’da savaşın başlamasının ardından girdi maliyetleri yaklaşık iki yılın en yüksek hızında artarken, satış fiyatları da Şubat 2022’den bu yana en sert yükselişini kaydetti.
Deri ve giyim sektöründe savaş bile fiyatları artıramadı
Diğer sektörlerde enflasyon eğilimleri farklılık gösterdi. Mart ayında bazı sektörlerde fiyat artışları hızlanırken, bazılarında ise yavaşlama kaydedildi. Girdi maliyetleri enflasyonunun en düşük gerçekleştiği sektör olan giyim ve deri ürünlerinde nihai ürün fiyatları üst üste iki aylık artışın ardından değişim göstermedi. Diğer tüm sektörlerde ise satış fiyatları arttı.
